COP17 Yerevan yaonya malengo ya bioanuai ya 2030 hayatafikiwa bila hatua za haraka

Nchi zilizoshiriki Mkutano wa 17 wa Umoja wa Mataifa kuhusu bioanuai (COP17) mjini Yerevan, Armenia, zimehitimisha kwamba dunia haitaweza kurejesha bioanuai iliyopotea ifikapo mwaka 2030 bila hatua kuharakishwa kwa kasi kubwa, kwa mujibu wa uchambuzi wa matokeo ya mkutano huo uliochapishwa na Carbon Brief tarehe 31 Oktoba 2026. Mazungumzo hayo, yaliyoanza tarehe 19 Oktoba, pia yalizaa maafikiano magumu kuhusu nani anapaswa kulipia ulinzi wa mazingira asilia.

Mkutano huo wa wiki mbili uliashiria nusu ya safari ya Mfumo wa Kimataifa wa Bioanuai wa Kunming-Montreal (GBF). Makubaliano hayo ya mwaka 2022, ambayo mara nyingi huitwa "Mkataba wa Paris wa mazingira asilia", yameweka malengo 23 yanayopaswa kufikiwa ifikapo mwaka 2030. Nchi zilichagua Quito, Ecuador, kuwa mwenyeji wa COP18 mwaka 2028.

Tathmini ya kwanza ya maendeleo

Moja ya matokeo makuu ni "tathmini ya kimataifa" ya kwanza, inayopima maendeleo ya pamoja kuelekea malengo ya GBF. Andiko hilo linaeleza wasiwasi mkubwa kwamba malengo hayatafikiwa bila hatua za haraka zaidi, na linazihimiza nchi kuongeza utekelezaji, ikiwemo kwa kuongeza dhamira.

Maneno hayo yalizua mvutano. Baadhi ya nchi zinazoendelea zilipinga matumizi ya neno "dhamira", zikisema kufanya zaidi kunahitaji fedha zaidi za kulinda mazingira asilia, ambazo tayari ni pungufu sana. Kirsty Leong, mtaalamu wa sera katika WWF, aliiambia Carbon Brief kwamba upande mmoja ulisema "tatizo kuu katika utekelezaji ni kwamba hawana uwezo wa kulifanya".

Tofauti na COP16 nchini Colombia, uliodumu muda mrefu kiasi cha kukosa akidi, yaani idadi ya chini ya nchi zinazohitajika kufanya maamuzi, COP17 iliidhinisha maandiko yote makuu katika kikao cha mwisho kilichodumu takriban saa 12.

Nani alipie mazingira asilia

Suala la fedha ndilo lililotawala mazungumzo. Kwa mujibu wa ripoti ya kimataifa, nchi zilizoendelea zilishindwa kutimiza ahadi ya kukusanya angalau dola za Marekani bilioni 20 kwa mwaka kwa ajili ya mazingira asilia ifikapo mwaka 2025. Wajumbe walitaja kupungua kwa misaada na kushuka kwa asilimia 27 kwa ufadhili wa masuala ya mazingira kwa kipindi cha 2026-30. GBF inalenga kukusanya angalau dola za Marekani bilioni 200 kwa mwaka kutoka vyanzo vyote ifikapo mwaka 2030.

Kundi la nchi zilizoendelea linalojulikana kama JUSCANZ lilishinikiza kupanua wigo wa wachangiaji, hatua ambayo ingeweza kuziongeza nchi zinazoibukia kiuchumi kama China, India, Saudi Arabia na Qatar kwenye orodha ya wafadhili chini ya Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Bioanuai. Orodha hiyo ilibadilishwa mara ya mwisho mwaka 2006. Christopher O'Sullivan, Waziri wa mazingira asilia wa Ireland aliyezungumza kwa niaba ya EU, alisema: "imepita miaka 20 tangu orodha hiyo iongezwe, nyakati zimebadilika na kuna hali mpya."

Lim Li Ching wa Third World Network alipinga shinikizo hilo, akisema kuhusisha kiwango cha kipato na ufadhili kunapuuza uwajibikaji wa kihistoria na wa sasa.

Makubaliano ya mwisho hayakuweka vigezo vya kupanua orodha hiyo. Nchi zinazotaka kujiunga zinaweza kuonyesha nia kupitia mashauriano ya siri kabla ya COP18 na katika kila COP ya pili baada ya hapo, na hakuna nchi itakayoongezwa bila ridhaa yake ya wazi. Nchi zinazoendelea zinaweza kuchangia kwa hiari bila kuingizwa kwenye orodha. Kenya ilieleza matokeo hayo kuwa maafikiano yasiyo na mshindi wala mshindwa mkubwa.

Nchi pia zilianzisha utaratibu wa kudumu wa kifedha kwa ajili ya mazingira asilia baada ya mwaka 2030 chini ya mamlaka ya COP, ombi kuu la nchi zinazoendelea, lakini muundo wake utaamuliwa katika COP18. Oscar Soria wa Common Initiative alisema uamuzi huo haukuonyesha hatua yoyote kuelekea mfuko mpya. Carbon Brief pia inabainisha kwamba mfuko ulioanzishwa katika COP16 kuzilipa jamii kwa rasilimali za kijenetiki zitokanazo na mazingira asilia bado uko karibu mtupu.

Kwa nini ni muhimu kwa Tanzania

Tanzania, kama nchi nyingi zinazoendelea, inategemea sana misitu, wanyamapori, mifumo ikolojia ya pwani na kilimo kinachotegemea mvua, hivyo ina maslahi ya moja kwa moja katika kuongezeka kwa fedha za kulinda mazingira asilia. Kushindwa kutimizwa kwa ahadi ya wafadhili na kucheleweshwa kwa mfuko maalumu kunamaanisha kuwa msaada wa kulinda mifumo ikolojia utaendelea kuwa na mashaka angalau hadi COP18 mwaka 2028.

Onyo kwamba malengo ya 2030 hayako kwenye mwelekeo sahihi linagusa pia juhudi za kitaifa, ambazo huchangia tathmini hizi za kimataifa. Huku nchi jirani ya Kenya ikiwa miongoni mwa sauti zilizochangia maafikiano ya kifedha, nchi za Afrika Mashariki zina sababu ya kufuatilia kwa karibu mazungumzo haya yanapohamia Quito.

Chanzo: Carbon Brief