Ripoti ya UN: Ufadhili wa kukabiliana na tabianchi kwa nchi maskini umekwama tangu 2022

Fedha zinazotolewa na nchi tajiri kusaidia nchi zinazoendelea kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi hazijaongezeka, au zimepungua, tangu mwaka 2022. Hayo ni kwa mujibu wa ripoti mpya ya Shirika la Umoja wa Mataifa la Mazingira (UNEP), iliyoripotiwa na The Guardian tarehe 4 Novemba 2026. Ripoti inasema ufadhili huo uko chini kabisa ya mahitaji ya nchi maskini, na nyuma hata ya ahadi ambazo nchi tajiri zilitoa mwaka 2021.

Kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kunamaanisha hatua zinazosaidia jamii kuishi na athari za tabianchi. Mifano ni miundombinu imara zaidi, mifumo ya tahadhari ya mapema, kinga dhidi ya mafuriko na umwagiliaji unaostahimili ukame.

Pengo la ufadhili linazidi kupanuka

UNEP inakadiria kuwa nchi 155 zinazoendelea duniani zitahitaji dola za Marekani bilioni 305 kwa mwaka ifikapo 2035 ili kukabiliana na mawimbi ya joto, mioto, mafuriko, dhoruba, ukame na kupanda kwa kina cha bahari. Ripoti inahusisha kuongezeka kwa majanga haya na miongo ya uchomaji wa nishati ya visukuku, hasa katika nchi tajiri za kaskazini mwa dunia.

Hata hivyo, fedha kutoka nchi tajiri kwenda nchi maskini hazikuzidi dola za Marekani bilioni 32 mwaka 2024, ambao ni mwaka wa karibuni zaidi wenye takwimu. Kiasi hicho kilikuwa juu kwa takriban dola bilioni 1 tu ikilinganishwa na mwaka uliotangulia, na chini ya kiwango cha juu kilichofikiwa mwaka 2022. Ripoti inasema sababu mojawapo ni serikali nyingi za Ulaya kuelekeza sehemu kubwa zaidi ya bajeti zao kwenye ulinzi.

Kiasi hicho kiko nyuma sana ya lengo la dola bilioni 40 ifikapo 2025, ingawa ripoti inatarajia kuwa benki za kimataifa za maendeleo zilipunguza sehemu ya pengo hilo mwaka 2025. Katika mkutano wa COP30 uliofanyika Belém, Brazil, mwaka 2025, nchi tajiri zilikubaliana kuongeza mara tatu ufadhili wa kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi ifikapo 2035, hadi kati ya dola bilioni 85 na 120. Kwa mujibu wa ripoti, hata kiasi hicho kingekidhi asilimia 20 hadi 29 tu ya mahitaji.

Nchi maskini zaidi zinaathirika zaidi

Ripoti inasema nchi zenye maendeleo duni (LDCs) na nchi za visiwa vidogo zinaathirika kupita kiasi, na ndizo zenye uwezo mdogo zaidi wa kugharamia maboresho kama kuta za kuzuia bahari na vifaa vya kuzima moto. UNEP inakadiria kuwa nchi hizo zinahitaji dola za Marekani bilioni 40 hadi 50 kwa mwaka, sawa na takriban asilimia 3 hadi 4 ya pato lao la taifa. Huo ni mzigo mara mbili zaidi, kwa uwiano, ya ule unaobebwa na nchi zinazoendelea zenye kipato cha kati cha juu. Licha ya hayo, LDCs zilipokea msaada pungufu kwa asilimia 16 mwaka 2024 ikilinganishwa na mwaka 2022.

Kati ya mwaka 2020 na 2025, nchi zenye kipato cha chini na cha kati zilichangia asilimia 99 ya watu milioni 765 walioathiriwa na mafuriko na maporomoko ya ardhi. Ripoti inaongeza kuwa baadhi ya madhara makubwa zaidi hayahesabiwi, kwa sababu nchi zinazoendelea mara nyingi hazina mifumo ya kufuatilia vifo vinavyotokana na joto au uharibifu wa mifumo ikolojia.

Ripoti inasema mfuko ulioanzishwa hivi karibuni kwa ajili ya hasara na uharibifu tayari umezidiwa. Katika awamu yake ya kwanza, nchi 119 zinazoendelea ziliomba jumla ya dola za Marekani bilioni 2.8, kiasi kinachozidi kwa mbali fedha za awali za mfuko huo za dola milioni 342.

Inger Andersen, Mkurugenzi Mtendaji wa UNEP, alisema kuvuka kiwango cha nyuzi joto 1.5 juu ya viwango vya kabla ya mapinduzi ya viwanda sasa hakuepukiki. "Kwa nchi zilizochangia kidogo zaidi lakini zinateseka zaidi, huu ni ukweli usioepukika," alisema, akitaka ahadi zitekelezwe kikamilifu. "Ucheleweshaji hauongezi tu gharama za muda mrefu, bali pia unadhoofisha uwezo wetu wa sasa wa kustahimili huku mifumo yetu ikifikia ukomo."

Shinikizo kuelekea COP31

Makundi ya kutetea haki ya tabianchi yanasema ufadhili wa kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi ndio suala la dharura zaidi katika mkutano wa COP31 wa Umoja wa Mataifa, utakaofanyika Antalya, Uturuki, kuanzia 9 hadi 20 Novemba. Mbali na fedha nyingi zaidi na kwa haraka zaidi, yanataka ruzuku au mikopo yenye masharti nafuu badala ya mikopo yenye riba kubwa. Yanasema mikopo hiyo ni migumu kulipa kwa miradi kama kuta za bahari na makazi ya kujikinga na joto, ambayo haizalishi mapato ya moja kwa moja. Ripoti ya UNEP inaunga mkono hoja hii, ikibainisha kuwa gharama za madeni na mitaji zinaweza kuongeza bajeti za miradi hiyo zaidi ya mara mbili.

Andersen pia alisema hatua za tabianchi na usalama wa taifa haviwezi kutenganishwa, akieleza kuwa kushindwa kuwekeza katika kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi na kupunguza uzalishaji wa gesi joto kunaziweka nchi kwenye hatari kubwa zaidi.

Kwa nini ni muhimu kwa Tanzania

Ripoti haitaji Tanzania moja kwa moja. Hata hivyo, Tanzania ni nchi inayoendelea inayokumbwa na ukame na mafuriko, yenye wakulima wengi wanaotegemea kilimo cha mvua na jamii za pwani zinazokabiliwa na kupanda kwa kina cha bahari. Kwa hiyo ni miongoni mwa nchi ambazo ufadhili huu unalenga kuzisaidia. Kukwama kwa fedha hizi kunaweza kuchelewesha uwekezaji katika hatua zilizotajwa na ripoti, kama tahadhari za mapema, kinga dhidi ya mafuriko na umwagiliaji unaostahimili ukame.

Mjadala kuhusu ruzuku dhidi ya mikopo pia una uzito kwa nchi zinazosimamia madeni ya umma. Wakati wajumbe wakikutana katika COP31, kiasi na masharti ya ufadhili wa kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi vinatarajiwa kuwa masuala makuu kwa Tanzania na ujumbe mwingine wa Afrika.

Chanzo: The Guardian