Mwaka mmoja baada ya Kimbunga Halong, wakazi wengi wa kijiji cha Kwigillingok, Alaska bado hawajarejea

Zaidi ya mwaka mmoja tangu mabaki ya Kimbunga Halong kupiga eneo la kusini-magharibi mwa Alaska tarehe 12 Oktoba 2025, wakazi wengi wa kijiji cha jamii ya Yup'ik cha Kwigillingok bado hawawezi kurejea makwao, kwa mujibu wa ripoti ya Inside Climate News ya 31 Oktoba 2026. Juhudi za kujenga upya kijiji hicho na za kukihamishia eneo salama zimekwama, na familia zimetawanyika katika eneo hilo huku msimu wa pili wa baridi kali ukikaribia.

Kijiji kilichomezwa na bahari

Kwigillingok kipo umbali wa takriban robo maili kutoka Bahari ya Bering. Kwa mujibu wa ripoti, upepo wa kusini-magharibi pamoja na maji kujaa kwa kiwango cha juu wakati wa mwezi mpevu vilisababisha bahari kupanda ghafla kutokana na dhoruba kwa zaidi ya futi 6.3 juu ya kiwango cha kawaida cha maji kujaa, zaidi ya mara mbili ya rekodi iliyotangulia. Maji yaliinua nyumba 46 kati ya 99 za kijiji kutoka kwenye misingi yake, yakang'oa njia za mbao na nguzo za umeme, na kusomba boti, magari na majokofu yaliyohifadhi chakula. Watu watatu walifariki dunia.

Dhoruba hiyo iliathiri jamii zaidi ya 40 katika Delta ya Yukon-Kuskokwim. Uhamishaji wa takriban watu 1,500 kutoka Kwigillingok, Kipnuk na Nightmute ulielezwa kuwa operesheni kubwa zaidi ya uokoaji wa ndani katika historia ya Alaska.

Kati ya watu 361 walioishi Kwigillingok kabla ya dhoruba, takriban 30 wamerejea, ingawa uharibifu wa nyumba, mfumo wa mabomba na bomba la maji umefanya kijiji kwa kiasi kikubwa kisifae kuishi. Wengine wengi bado wapo Bethel, Anchorage na jamii za jirani chini ya amri ya kutorejea nyumbani. Lucy Martin, mratibu wa ustahimilivu wa kabila katika kijiji hicho, bado yupo Bethel, umbali wa takriban maili 70. "Sina nyumba," alisema.

Ukarabati wa polepole na upungufu wa fedha

Ripoti inasema urejeshaji umechelewa kutokana na kufungwa kwa shughuli za Wizara ya Usalama wa Ndani ya Marekani, ambayo inajumuisha Shirika la Shirikisho la Kusimamia Dharura (FEMA). Hakukuwa na mafundi wa ujenzi kijijini kuanzia mwanzoni mwa Septemba hadi katikati ya Oktoba 2026; msemaji wa idara ya uchukuzi ya jimbo alisema mafundi walikuwa wakisubiri fedha za FEMA.

Jimbo la Alaska limetenga dola za Marekani milioni 75. FEMA imeidhinisha dola milioni 62.9 za msaada wa mtu mmoja mmoja na makazi kwa kaya zaidi ya 2,500, dola nyingine milioni 40.2 za misaada mingine, na karibu dola milioni 9 kwa ukarabati wa miundombinu. Ombi la jimbo la fedha za ziada za makazi ya kudumu lilikataliwa baada ya miezi minane, na jimbo linapanga kukata rufaa. Bryan Fisher, Mkurugenzi wa Kitengo cha Usalama wa Ndani na Usimamizi wa Dharura cha Alaska, anakadiria gharama za jumla za urejeshaji zitazidi dola milioni 400.

Mkazi Darell John alikosoa ubora wa ukarabati na kusema jamii haikushirikishwa. Idara ya uchukuzi ilisema ilifanya kazi moja kwa moja na viongozi wa kabila kupanga vipaumbele vya nyumba.

Kuhamia eneo la juu

Mwaka 2026, Kwigillingok na Kipnuk zilipiga kura kuhama. Wakazi wanasema kuyeyuka kwa ardhi iliyokuwa imeganda mwaka mzima, kuzama kwa ardhi na mmomonyoko vinafanya eneo la sasa kutokuwa salama. Hata hivyo Fisher alisema hakuna programu ya shirikisho wala ya jimbo ya kukabiliana na maafa iliyoundwa kuhamisha jamii. "Hakuna programu ya shirikisho inayoshughulikia kikamilifu uhamishaji au uondoaji wa jamii kwa mpango," alisema.

Andrew Rumbach wa taasisi ya Urban Institute alisema chaguo la FEMA linalojulikana kama Alternate Project linaweza kusaidia kujenga upya baadhi ya miundombinu mahali pengine, lakini linagharimia sehemu ndogo tu ya uhamishaji. Martin anakusanya takwimu kwa kutumia ndege nyuki (drone) na ramani ili kuunga mkono maombi ya ruzuku ya kuhamisha kijiji.

Kwa nini ni muhimu kwa Tanzania

Habari hii inaonyesha jinsi dhoruba moja kali inavyoweza kulazimisha jamii nzima ya pwani kuhama ardhi yake, na jinsi fedha za kukabiliana na maafa mara nyingi zinavyolenga kukarabati uharibifu mahali pale pale badala ya kusaidia watu kuhamia maeneo salama. Jamii za pwani na za maeneo ya chini nchini Tanzania nazo zinakabiliwa na hatari za kupanda kwa kina cha bahari, dhoruba na mafuriko, hivyo maswali ya wapi na jinsi gani kujenga upya baada ya maafa yanahusika pia hapa nchini.

Pengo kati ya mahitaji ya urejeshaji na fedha zilizopo Alaska pia linaakisi mijadala katika mazungumzo ya kimataifa ya tabianchi, ambapo nchi zinazoendelea ikiwemo Tanzania zimekuwa zikidai msaada wa uhakika wa kukabiliana na hasara na uharibifu unaotokana na mabadiliko ya tabianchi.

Chanzo: Inside Climate News